Centrum psychologii i psychoterapii Inteligentny Trening 2.0
ADHD u dorosłych kobiet. Objawy, które łatwo przeoczyć i pomylić z czymś innym
Przez dziesiątki lat ADHD kojarzyło się głównie ze stereotypem chłopca, który nie może usiedzieć w miejscu, krzyczy i przeszkadza innym w czasie lekcji. Ten stereotyp sprawił, że pokolenia dziewcząt i kobiet dorastały ze swoimi trudnościami bez nazwy, diagnozy i bez odpowiedniego, profesjonalnego wsparcia.
Dziś wiemy, że ADHD u kobiet wygląda inaczej. Częściej jest niewidoczne dla otoczenia, częściej ukryte za mechanizmem maskowania i często mylone z lękiem, depresja lub innymi zaburzeniami zdrowia psychicznego. Ten artykuł jest dla kobiet, które czują, że coś nie gra, ale jeszcze nie wiedzą co.
Czym jest ADHD u dorosłej kobiety?
ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) jest zaburzeniem neurorozwojowym, które nie znika po ukończeniu osiemnastego roku życia. Szacuje się, że dotyczy okolo 5 procent dorosłych, przy czym przez lata bylo zdecydowanie częściej rozpoznawane u mężczyzn niż u kobiet.
Nie dlatego, że kobiety rzadziej mają ADHD tylko dlatego, że objawy są inne i częściej wyrażają się w sposób, który trudniej zauważyć z zewnątrz. Większość kobiet, które trafiają do nas po diagnozę, opisuje wiele lat życia z poczuciem, że jest się kimś innym, że musi się bardziej starać niż inni i że jeśli tylko byłaby bardziej zdyscyplinowana, to wszystko byłoby lepiej. Żaden z tych wniosków nie jest prawdziwy.
Uwaga dotycząca języka: w tym artykule piszemy o ADHD u kobiet, mając na myśli osoby, które doświadczają tego obrazu ADHD typowo opisywanego w literaturze jako kobiecy. Rozumiemy, że dotyczy to również osob niebinarnych i transpłciowych – jeżeli czujesz, że to Twoja historia, ten artykuł jest także dla Ciebie.
Jak ADHD objawia się u kobiet – inaczej niż w podręcznikach
Klasyczne kryteria diagnostyczne ADHD zostaly opracowane głównie na podstawie badań prowadzonych na chłopcach. Obraz ADHD u kobiet bywa subtelniejszy, bardziej wewnętrzny i częściej zwiazany z niepokojem niż z nadpobudliwością widoczną z zewnątrz.
Trudności z koncentracją – nieoczywiste
- Łatwe rozpraszanie się przez myśli i stany wewnętrzne, a nie tylko przez bodźce z zewnątrz. Rozmowa z kimś, a jednocześnie wewnętrzny monolog o dziesięciu innych sprawach.
- Trudność z doprowadzeniem zadań do końca, szczególnie tych, które nie są wystarczająco stymulujące – nawet jeśli są ważne.
- Godziny spędzone na planowaniu i przestawianiu rzeczy, zamiast na ich robieniu.
- Hiperfokus – zdolność do długotrwałego, intensywnego skupienia na czymś, co pasjonuje, przy jednoczesnej niezdolności do skupienia się na czymś, co nie wciąga.
Emocje i relacje
- Intensywna reaktywność emocjonalna – emocje przychodzą szybko, są silne i trudno je wyciszyć.
- Silna wrażliwość na odrzucenie – tzw. rejection sensitive dysphoria, czyli nieproporcjonalnie silny ból po krytyce lub poczuciu odrzucenia, nawet wyobrażonego.
- Trudność z regulacją emocji – małe frustracje mogą wywoływać reakcje, które potem kobieta sama opisuje jako nieadekwatne do sytuacji.
- Chronicznie poczucie, że się rozczarowuje innych lub że się nie spełnia oczekiwań – bliskich, pracodawcow, wlasnych.
Organizacja czasu i codzienne obowiązki
- Trudność z zarządzaniem czasem – niedoszacowywanie czasu, powtarzające się spóźnienia, które nie wynikają z braku szacunku dla innych.
- Chaos w przestrzeni i głowie: stosy rzeczy, zapomniane terminy, zaginione klucze, urwane wątki rozmów i konwersacji w komunikatorach.
- Prokrastynacja – odkładanie zadań nie z lenistwa, lecz z trudności z rozpoczęciem, szczególnie przy zadaniach nudnych lub przytłaczających.
- Kompensowanie trudności ogromnym wysiłkiem woli, który jest wyczerpujący i nie zawsze zauważany przez otoczenie.
Maskowanie – dlaczego diagnoza przychodzi późno
Maskowanie (z ang. masking) to proces, w którym osoba z ADHD uczy się ukrywać swoje trudności, naśladując zachowania osob neurotypowych. U kobiet maskowanie jest szczególnie częste i szczególnie wyczerpujące. Maskowanie może wyglądać jak: perfekcjonizm, bycie zawsze przygotowaną, rozbudowane listy i systemy organizacji, natychmiastowe przejmowanie się każdym błędem i nadmierne przepraszanie. Z zewnątrz taka kobieta wygląda na zorganizowaną i ogarniętą. W środku często czuje się jakby grała rolę i bała się, że ktoś wytknie jej błąd. Maskowanie jest jednym z głównych powodow, dla których średni wiek diagnozy ADHD u kobiet jest od kilku do kilkunastu lat późniejszy niż u mężczyzn. To także jeden z głównych źródeł chronicznego zmęczenia i wypalenia, które wiele kobiet z nierozpoznanym ADHD opisuje.
Kiedy warto pomysleć o diagnozie ADHD?
Nie musisz spełnić wszystkich opisanych powyżej kryteriów, żeby wizyta diagnostyczna miała sens. Wystarczy, że rozpoznajesz w tym opisie wlasne doświadczenie i że trudności, które opisujesz, wpływają na Twoje codzienne funkcjonowanie – w pracy, w relacjach lub w sposobie, w jaki czujesz się ze sobą.
Warto zapisać się na konsultację diagnostyczną, jeżeli:
- Od lat czujesz, że musisz się bardziej starać niż inni, żeby osiągnąć podobne efekty.
- Masz wrażenie, że Twoje możliwości są nierówne – w jednych obszarach wybitne, w innych zadziwiająco obniżone.
- Pomimo szczerych prób nie udaje Ci się utrzymać porządku, terminarza ani systematyczności przez dłuższy czas.
- Twoje emocje są intensywne i trudne do okiełznania, szczególnie w sytuacjach frustracji lub poczuciu odrzucenia.
- Masz poczucie, że jesteś w stanie realizować tylko połowę tego, co rzeczywiście byś chciała, gdyby Twoje skupienie, koncentracja i organizacja czasu były lepsze.
Jak wygląda diagnoza ADHD u dorosłych kobiet?
Diagnoza ADHD u dorosłej kobiety to wieloetapowy proces, który w Centrum Psychologii i Psychoterapii Inteligentny Trening 2.0 obejmuje szczegółowy wywiad kliniczny, kwestionariusze i standaryzowane narzędzia diagnostyczne przeznaczone do oceny ADHD u dorosłych.
Ważna część procesu to historia z dzieciństwa – jak to wyglądało w szkole, w relacjach I etapie uczenia się. Jeżeli to możliwe, warto przynieść stare świadectwa szkolne lub relacje rodziców/bliskich, ale nie jest to bezwzględny wymóg. Po zakończeniu procesu wydajemy Ci pisemną opinię z wynikami i rekomendacjami.
Warto wiedzieć, że diagnozę można przeprowadzić również online – w wygodnej dla Ciebie formie i możliwej dla Ciebie lokalizacji.
Jak wygląda diagnoza ADHD u dorosłych kobiet?
Diagnoza to początek, nie koniec. W Centrum Psychologii i Psychoterapii Inteligentny Trening 2.0 oferujemy kompleksowe wsparcie po diagnozie ADHD, które może obejmować:
- Psychoterapię indywidualną – w tym poznawczo-behawioralną CBT i podejścia trzeciej fali (ACT, terapia schematów), które są jednym z najlepiej przebadanych sposobów wspierania dorosłych z ADHD, również online.
- Treningi umiejętności w ADHD – pracą nad zarządzaniem uwagą, energią, emocjami i organizacją codziennego życia, również online.
- Trening biofeedback EEG – dla osób, które chcą pracować nad koncentracją i regulacją pobudzenia na poziomie neurologicznym. Tylko stacjonarnie w naszym Centrum na Bemowie przy ul. Lazurowej 11A.
- Konsultację dla par i rodzin – gdy diagnoza wpływa na bliskie relacje i bliskim także potrzebna jest przestrzeń, aby zrozumieć, jak funkcjonujesz i czego potrzebujesz. Również online.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Tak i to jest bardzo częsta sytuacja. Wiele kobiet przez całe dzieciństwo funkcjonowało dostatecznie dobrze, żeby nie wzbudzać niepokoju otoczenia. Maskowanie, wysoki poziom inteligencji, sprzyjające środowisko lub po prostu brak wiedzy u dorosłych sprawiły, że trudności nie były rozpoznane. Diagnoza ADHD u dorosłej kobiety jest możliwa nawet bez żadnych wcześniejszych adnotacji w dokumentacji.
Tak, choć granica nie jest absolutna. Kobiety częściej prezentują obraz z przewagą deficytu uwagi niż nadpobudliwości ruchowej, częściej stosują maskowanie, częściej otrzymują wcześniej diagnozę depresji lub zaburzeń lękowych i częściej zgłaszają się po pomoc w związku z trudnościami emocjonalnymi niż organizacyjnymi. To sprawia, że bez odpowiedniego przygotowania diagnostycznego ADHD u kobiet bywa po prostu przeoczane.
Tak. W Centrum Psychologii i Psychoterapii Inteligentny Trening 2.0 diagnoza ADHD u dorosłych jest dostępna również w formie online. Wywiad, kwestionariusze i sesje diagnostyczne mogą odbywać się zdalnie bez konieczności przyjazdu do Warszawy.
Tak. Współwystępowanie ADHD i ASD (spektrum autyzmu) jest częste – szacuje się, że dotyczy od 50 do 70 procent osob ze spektrum. W naszym Centrum możliwa jest diagnostyka w obu kierunkach – równoległa lub sekwencyjna – tak, aby nie przeoczyć żadnego z elementów pełnego obrazu.
Nie. Decyzja o farmakoterapii należy do psychiatry i zawsze do samej osoby, która doświadcza trudności. Wiele dorosłych kobiet z ADHD korzysta z wsparcia psychoterapeutycznego i treningów bez brania leków i osiąga w tym bardzo dobre efekty. Jeżeli istnieją wskazania do konsultacji psychiatrycznej, możesz mieć zaufanie, że nasz diagnosta skieruje Cię do odpowiedniego specjalisty.
To częsta trudność – szczególnie, gdy przez lata świetnie radziłaś sobie z zewnątrz, a wysiłkiem, który Cię to kosztuje, dzieliłaś się jedynie ze sobą. Diagnoza może być punktem wyjscia do rozmowy z bliskimi. W razie potrzeby oferujemy konsultacje rodzinne lub partnerskie, które pomagają otoczeniu zrozumieć, czym naprawdę jest ADHD i jak mogą Cię wspierać w codziennym funkcjonowaniu.
