Czym różni się zdanie „ Jesteś nieudacznikiem” od zdania „To było nieudane zagranie”? Czy dwa komunikaty: „Zawsze popełniasz ten sam błąd, kiedy nauczysz się robić to dobrze?” i „Kiedyś już popełniłeś podobny błąd, pomyśl jakie wnioski można z tego wyciągnąć”, przekazują tę samą informację? Czy słowa i sposób w jaki nimi operujemy mają znaczenie dla relacji, dla edukacji, dla efektywności treningu?

FUNDAMENT

Gdy spróbujemy sobie wyobrazić mecz piłki nożnej pozbawiony wszelkich elementów komunikacyjnych, tych werbalnych i pozawerbalnych, zobaczymy najpewniej boisko, zawodników, piłkę… nic poza tym. Porozumiewanie się różnymi kanałami, używając słów, gestów, mowy ciała, mimiki, jest absolutnie podstawowym elementem nie tylko samego meczu, treningów, ale jakichkolwiek kontaktów na boisku i poza nim. Co więcej, rola komunikacji jest kluczowa w kontekście efektywności pracy trenera oraz jakości relacji z zawodnikami. Mimo fundamentalnego znaczenia, temat komunikacji w sporcie nieczęsto staje się obiektem badań czy dyskusji. Czy równie rzadko jest obiektem praktycznego zainteresowania sportowców? 

ZNIEKSZTAŁCENIA POZNAWCZE 

Warto zwiększać swoją świadomość dotyczącą wysyłanych komunikatów. Często to od ich formy zależy efektywność komunikacji. Zniekształcenia poznawcze wywodzą się z podejścia poznawczo-behawioralnego – to wyolbrzymione, irracjonalne wzorce myślenia i komunikowania się. Ich obecność w myśleniu skutkuje postrzeganiem rzeczywistości w sposób stronniczy i często negatywny. Komunikowanie się w oparciu o zniekształcenia poznawcze może mieć bardzo negatywny wpływ na obraz świata, innych i samego siebie. 

Pierwszym takim zafałszowanym obrazem rzeczywistości jest myślenie dychotomiczne w kategoriach „wszystko albo nic”. Przykładem komunikatu skierowanego do zawodnika może być:

„Dawid, Ty zawsze mi przeszkadzasz!”, „Olek, nigdy nie słuchasz na treningach. „Wszyscy nie słuchacie, a potem popełniacie takie błędy na boisku.”. Nadużywanie słów „zawsze”, „nigdy” wszyscy” ukazuje brak dostrzegania kategorii pośrednich przez trenera, co skutecznie obniża motywacje u zawodnika. Dlatego warto zamienić te komunikaty na” „często”, „zazwyczaj”, „większość”.

Innym przykładem zniekształcenia jest czytanie w myślach: „Napewno teraz myślisz, że trener jest niesprawiedliwy bo nie dostałeś powołania na najbliższy mecz.”. Zgadywanie co zawodnik myśli nie jest najlepszym rozwiązaniem w skutecznej komunikacji. Zdecydowanie lepiej skonfrontować się z opinią zawodnika dotyczącą danego tematu – pytając, co myśli, jak się czuje.  

Kolejnym, często nieuświadomionym błędem w myśleniu i komunikacji jest przepowiadanie przyszłości: „Wczoraj spóźniłeś się na trening, dziś też, pewnie i jutro się spóźnisz.” lub „Nie zrobisz kariery w tym sporcie.”. Jako ludzie nie mamy zdolności przewidywania dokładnie tego co się wydarzy, dlatego lepszym sposobem będzie obserwacja i analiza faktów. 

Często spotykane na boisku stwierdzenia: „Jesteś za młody żeby to zrozumieć.”, „Nie znasz się na tym.” to również zniekształcenie, które kategoryzuje zawodnika i czasem nie daje możliwości dalszego dialogu. Szczególnie niebezpieczne mogą być sądy, które bezpośrednio szufladkują osobę, a nie jej działanie. O wiele bardziej przyswajalnym komunikatem będzie: „Michał, zdecydowanie za często spóźniasz się na trening.” niż „Michał jesteś spóźnialski i leniwy.”. 

Istotnym błędem w komunikacji z zawodnikiem jest przyjmowanie, że głównym czynnikiem motywującym na boisku jest obowiązek. Nadużywanie stwierdzeń „musisz”, „powinieneś” jest często demotywujące i utrudniające wspólną pracę. O ile łatwiej będzie zawodnikowi zaangażować się w trening gdy usłyszy: „Karol teraz jest czas treningu, to twój czas, możesz się zaangażować na 100%”, „Wiesz po co tu jesteś, przecież chcesz być jeszcze lepszy.”, a jak bardzo spadnie jego motywacja i pojawi się opór na słowa: „Musisz się skoncentrować i zrobić to lepiej.”, „Powinieneś już to umieć.”. 

Wymienione przykłady mechanizmów poznawczych mają wpływ na nas wszystkich. Odrywają istotną role w naszym życiu i często pozostają niezauważone. Rolą trenera jest nie tylko uświadomić zawodników o ich istnieniu ale dawać przykład m.in. przez poprawną komunikację.

 

6 etapów skutecznego wydawania poleceń:

  1. Podejdź do dziecka
  2. Zdobądź jego uwagę (dotknij jego ramienia, nawiąż kontakt wzrokowy, zawołaj po imieniu).
  3. Sformułuj jednoznaczne dwu-, trzywyrazowe polecenie.
  4. Poproś dziecko by powtórzyło polecenie.
  5. Powtórz polecenie tyle razy ile założyłeś, poproś by dziecko powtórzyło.
  6. Dopilnuj jego wykonania. 

Anna Sztorc, Karolina Stępień-Cach